ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI
RAKA SZYJKI MACICY

1. Opis problemu zdrowotnego

Rak szyjki macicy jest szóstym*, co do częstości, nowotworem u kobiet w Polsce - stanowi 10,7 % nowotworów u kobiet. Rocznie ok. 1.700** kobiet umiera z tego powodu.Badania przesiewowe w kierunku wykrywania raka szyjki macicy polegają na wykonywaniu badań cytologicznych wymazów z ujścia zewnętrznego kanału i z tarczy szyjki macicy. Skryning cytologiczny, ze względu na niski koszt i wysoką skuteczność, jest najpopularniejszą metodą badań przesiewowych. W wyniku przeprowadzenia badania cytologicznego można wykryć zmiany przedrakowe i raka we wczesnym okresie zaawansowania choroby. W przypadku stwierdzenia zmian o charakterze dysplastycznym należy w celu weryfikacji wstępnego rozpoznania wykonać badanie kolposkopowe z celowanym pobraniem wycinków do badania histopatologicznego.

2. Główne czynniki ryzyka raka szyjki macicy:

• infekcje wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV),
• wiek (zachorowalność zwiększa się wraz z wiekiem, szczyt zachorowań przypada pomiędzy 45 a 55 r.ż.),
• wczesne rozpoczęcie życia seksualnego,
• duża liczba partnerów seksualnych,
• duża liczba porodów,
• niski status społeczny i ekonomiczny,
• palenie papierosów,
• stwierdzona wcześniej zmiana patologiczna w badaniu cytologicznym,
• partnerzy seksualnie niemonogamiczni, z infekcją HPV (ryzyko zachorowania wzrasta 20-krotnie).

3. Cel programu

Celem realizacji programu jest zmniejszenie wskaźnika umieralności kobiet na raka szyjki macicy do poziomu osiągniętego w przodujących w tym zakresie krajach Unii Europejskiej oraz podniesienie poziomu wiedzy kobiet na temat profilaktyki raka szyjki macicy i wprowadzenie na terenie całego kraju jednolitego modelu postępowania diagnostycznego. * Rejestr nowotworów 2004 r.

4. Tryb zapraszania do programu

Dla osiągnięcia zamierzonych celów optymalny jest system imiennego zapraszania kobiet. Do chwili wprowadzenia skryningu populacyjnego w ramach Narodowego Programu Zwalczania Chorób Nowotworowych akcję informacyjną o programie prowadzą świadczeniodawcy realizujący program. Od marca 2007r. NFZ wysyła imienne zaproszenia do kobiet na bezpłatne badania cytologiczne.

5. Populacja, do której skierowany jest program

Populacja kobiet w wieku od 25 do 59 lat, (przy określaniu wieku należy wziąć pod uwagę rok urodzenia). Badania będą przeprowadzane 1 raz na 3 lata. Pacjentki leczone z powodu nowotworu złośliwego szyjki macicy po zakończeniu kontroli onkologicznej (decyzję podejmuje lekarz prowadzący leczenie onkologiczne) ponownie zostają objęte skryningiem cytologicznym.

6. Świadczenia zdrowotne w poszczególnych etapach realizacji programu

Świadczeniodawca zobowiązany jest do prowadzenia elektronicznej dokumentacji realizacji Programu w oparciu o narzędzie informatyczne udostępnione przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Pobranie materiału do przesiewowego badania cytologicznego jest realizowane przez świadczeniodawcę w ramach porady zabiegowo-diagnostycznej w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej w zakresie położnictwa i ginekologii.

Etap diagnostyczny - schemat postępowania:
1. wprowadzenie do systemu informatycznego udostępnionego przez NFZ danych z ankiety (wypełnionej w ramach porady zabiegowo-diagnostycznej w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej) przekazanej przez pobierającego materiał do badania cytologicznego wraz z rozmazem cytologicznym pacjentki,
2. wykonanie oceny mikroskopowej materiału cytologicznego przesłanego przez realizatora etapu podstawowego programu i jego opisanie w systemie informatycznym w module przypisanym danej pacjentce,
3. wynik badania musi być opisany w systemie Bethesda 2001 oraz uzupełniająco w systemie Papanicolaou,
4. przesłanie wyniku do poradni, która pobrała materiał do badania, w terminie do 15 dni roboczych od daty otrzymania preparatu,
5. komputerowa archiwizacja wyników badań i zbiorcze opracowanie uzyskanych danych statystycznych,
6. prowadzenie elektronicznej bazy danych badanych kobiet oraz wyników ich badań cytologicznych w systemie informatycznym udostępnionym przez NFZ.

Etap pogłębionej diagnostyki - schemat postępowania:
1. zarejestrowanie (wprowadzenie do bazy danych w systemie informatycznym udostępnionym przez NFZ) kobiety skierowanej do badania w ramach realizacji programu.
2. wykonanie badania kolposkopowego,
3. w przypadku zaistnienia wskazań do weryfikacji uzyskanego obrazu kolposkopowego - pobranie celowanych wycinków do badania histopatologicznego,
4. badanie histopatologiczne pobranego w wyniku biopsji materiału,
5. postawienie rozpoznania na podstawie przeprowadzonych badań,
6. podjęcie decyzji dotyczącej dalszego postępowania diagnostyczno - leczniczego (skierowanie do leczenia lub określenie terminu kolejnego badania cytologicznego),
7. zgłaszanie do Regionalnego Rejestru Nowotworów uzyskanych dodatnich wyników badań na kartach zgłoszenia nowotworu złośliwego Mz/N1-a z dopiskiem "S" (skryning),
8. prowadzenie elektronicznej bazy danych badanych kobiet i wyników ich badań w systemie informatycznym udostępnionym przez NFZ.

7. Wskazanie dalszych procedur diagnostycznych i leczniczych

Kobiety, u których rozpoznano raka szyjki macicy lub inne schorzenia wymagające leczenia specjalistycznego zostają skierowane (poza programem) na dalszą diagnostykę lub leczenie do świadczeniodawców posiadających z NFZ umowy w odpowiednich rodzajach świadczeń.